میز کار. حساب و کتاب صدام قبل از حمله به ایران/مقدمه
«اندیشه ناب»، گروه تاریخ:
…ایران در روزهای شهریور ماه سال 1359 قرار دارد و ملت ایران با گذشت حدود دو سال از پیروزی انقلاب اسلامی هنوز روی آرامش به خود ندیده است. ملتی که از نظام وابسته و ظالم ستم شاهی رهاشده بود و در حال شکل گیری نظام مردم سالاری دینی بود به ناگهان از یک طرف عوامل باقیمانده رژیم منحوس پهلوی به آنان تاختند و چه به صورت مستقیم و چه به صورت غیر مستقیم ضربه های هولناکی را وارد کردند و از سوی دیگر ضدانقلاب داخلی در راستای خواسته های استکبار جهانی، دست به بلوا، آشوب و ترور زد.
تنها در یک انفجار بیش از هفتاد تن از مسئولان نظام و نمایندگان ملت به شهادت رسیدند و در یک انفجار مهم دیگر، شهادت شهید رجایی و شهید باهنر، رئیس جمهور و نخست وزیر ایران اسلامی رقم خورد. سازمان مجاهدین خلق(منافقین) که مدعی انقلابی بودن داشتند، مسلحانه رو در روی نظام نوپای اسلامی ایستادند و از مسئولین مملکت گرفته تا کاسب محل را ترور می کردند. در گوشه ای دیگر از این سرزمین، خلق عرب دست خرابکاری و کشت و کشتار زد. شرق کشور نیز حال و روز خوشی نداشت و در غرب کشور نیز کردستان به آشوب کشیده شد و اینچنین بود که عرصه بر مردم زحمتکش و انقلابی ملت ایران تنگ گردید.
در این شرایط صدام رئیس حزب بعث عراق که فردی کینه توز و قدرت طلب بود از تاریخ 17 خرداد ماه 1358 یعنی بیش از یکسال قبل از زمان تهاجم سراسری به ایران، تحرکاتی را علیه ایران آعاز کرد و سرانجام در تاریخ 31 شهریور ماه 1359 و بعد از ۴۶۴ مورد تجاوز زمینی، هوایی و دریایی( ۱۴۸ مورد تجاوز هوایی، ۲۹۵ مورد تجاوز زمینی و ۲۱ مورد تجاوز دریایی) با نیروهایی که از چند روز پیش در پشت مرز نگه داشته بود، از 6 محور به سرزمین اسلامی ما یورش برد تا به خیال خام خود، خوزستان و بعضی مناطق دیگر را از ایران جدا کرده و ضمیمه خاک خود نماید.
رهبر معظم انقلاب حضرت آیتالله خامنهای جنگ تحمیلی عراق بر ضد نظام جمهوری اسلامی ایران را “جنگ میان اسلام و کفر” میدانند که قدرتهای استکباری و در رأس آنها آمریکا برای مقابله با انقلاب اسلامی طراحی و توسط دولت بعثی عراق اجرا کردند. ایشان در خطبهی نماز جمعهی 28 شهریور 1359، یعنی سه روز قبل از آغاز رسمی جنگ گفتند: “نیروهایی که باید با اسرائیل بجنگند، پشت مرزهای جمهوری اسلامی متمرکز شدند. آمریکا میدانست که حضور نظامی او در ایران برای او گران تمام خواهد شد، بسیاری از نقشهها و هدفهای خود را به دست حکام بعثی پست و مزدور عراق انجام میدهد.”
ادامه دارد…
در قسمت بعد می خوانیم:
حساب و کتاب صدام قبل از حمله به ایران/صدام که بود و چگونه به قدرت رسید؟
//////////////////////////////////////////////////////////////////////
محاسبات غلط صدام حسین رئیس حزب بعث عراق نسبت به ایران
صدام حسین که در صدد فراهم آوردن فرصتی بود تا عراق را به مقام رهبری جهان عرب برساند و از کنفرانس های ۱۹۷۸ و ۱۹۷۹ بغداد نیز انتظار داشت عراق را به رهبر اصلی جهان عرب تبدیل کنند، بر این باور بود که وقوع انقلاب اسلامی و حکومت نو پای آن، ایران را به شدت تضعیف کرده است. لذا این وضعیت را فرصتی برای سلطه بر خلیج فارس و پایان دادن به انقلاب ایران، توافق نامه 1975 الجزایر را معتقد بود تنها زبان زور را می فهمد – می پنداشت. به طور کلی نظام سیاسی عراق از دو بخش جداگانه حزب عربی سوسیالیستی بعث و دولت شورای فرماندهی انقلاب تشکیل میشد و بر اساس قانون ،اساسی برتری سیاسی از جنبه ی نظری و عملی با حزب بعث بود. هدف این حزب، احیا و تفوق عربیت بود سیاست داخلی حزب بعث بر حکومت پارلمانی و نظام اداری غیر متمرکز؛ سیاست خارجی آن بر منافع ناسیونالیسم عربی؛ سیاست اقتصادی اش نیز بر سوسیالیسم و اقتصاد متمرکز استوار بود نظام حاکم
1
فصل سوم بررسی دیدگاههای گوناگون دربارهی دلایل و اهداف عراق در جمله به ایران
بر عراق در در زمان حکومت صدام حسین یک نظام بسته و توتالیتر بود؛ در آن مخالفان به رسمیت شناخته نمیشدند و حق رقابت با حزب بعث را نداشتند به گفته صلاح عمر العلی یکی از اعضای ارشد کادر رهبری حزب بعث عراق و نماینده ی سابق این کشور در سازمان ملل صدام حسین از همان اوایل به دست گرفتن قدرت در عراق فکر تجاوز به خاک ایران را در سر میپرورانده و همیشه درباره ی حقوق از دست رفتهی عراق (؟!) سخن می گفته است اظهارات صلاح العلی به این دلیل حائز اهمیت است که وی در شهر تکریت – زادگاه صدام حسین – به دنیا آمده و از جوانی عضو حزب بعث بوده است و در کودتای ۱۷ جولای ١٩٦٨ علیه حکومت عبدالرحمان ،عارف حضور داشته است و با همدستی ،صدام نخست وزیر وقت (عارف) را بازداشت کردهاند تا بعثی ها به طور کامل حکومت را در دست گیرند عمر العلی – به ادعای خودش – در سال ۱۹۷۰ به دلیل اختلاف نظر با مقامات بعثی از سمت وزیر اطلاع رسانی استعفا کرده است سپس در سال ۱۹۷۹ سفیر و نماینده دائم عراق در سازمان ملل ،شده اما در اعتراض به جنگ علیه ایران بار دیگر از مقام خود کناره گیری کرده است. به گفته ی وی ایران تمایل داشته است که دشمنی میان تهران و بغداد پایان یابد اما صدام حسين مخالف بوده و مواضعی خصمانه در قبال ایران اتخاذ می کرده است صلاح عمر العلی میگوید
در زمان برپایی نشست کشورهای غیر ،متعهد جنگ بین دو کشور آغاز نشده بود البته پاره یی از مشکلات وجود داشت از قبیل عملیات بمب گذاری و یک سری اقدامات تحریک آمیز در مرزهای مشترک و بسیاری تصور میکردند که جنگ هر لحظه رخ خواهد داد اما چنین نشد.
این مقام بلند پایهی حزب بعث در ادامه می افزاید در حاشیه ی برپایی نشست سران کشورهای غیر متعهد در هاوانا – پایتخت عضو
لمزيد تحلیل استراتژی نظامی عراق در جنگ با ایران
كريا – ابراهیم یزدی وزیر خارجه ایران در دولت موقت پس از انقلاب با صدام حسین دیدار کرد و دو طرف درباره ی روابط دو جانبه بحث و گفت و گو کردند و پیش از پایان دیدار آقای یزدی آمادگی تهران را جهت تبادل هیئتهای رسمی با بغداد اعلام کرد که این پیشنهاد خود بیانگر عزم مقامات ایرانی جهت کاهش تنش حاکم بر روابط دو کشور همسایه بود. پس از پایان ،ملاقات صدام نظر مرا در این باره پرسید من نیز گفتم “راستش بسیار خوشحال هستم و خوشبینم نسبت به پایان تنش موجود به خصوص که سرنوشت این مسئله در دستان شما [صدام حسین] قرار دارد.” اما صدام چیزی نگفت و در حالی که من درباره ی صلح سخن میگفتم به من نگاه کرد و گفت کدام” صلح؟ کدام راه برای حل مشکلاتمان با ایران؟! در یک قرن شاید چنین فرصتی یک بار بیشتر تکرار نشود اینان ایرانیان] اهواز را از ما :گرفتند؛ شط العرب [اروندرود] را از ما گرفتند؛ به ما تجاوز کردند و بالأخره فرصت برای ما مهیا است تا حقوق خودمان را بازپس گیریم.” صدام همچنین به اوضاع داخلی ایران اشاره کرد و گفت درگیریهای داخلی و ارتش از هم پاشیده فرصتی تاریخی را برای ما مهیا کرده است تا تمام حقوق خودمان را پس بگیریم و در نهایت به من گفت خودت را به عنوان سفیر و نماینده عراق در سازمان ملل آماده کن من چنان ضربه یی به ایران میزنم
که تمام کره ی زمین صدای آن را بشنوند
کادر رهبری حزب بعث عراق در ادامه میگوید
صدام حسین بر این باور بود که جنگ علیه ایران چند ماهی طول نمیکشد چون آشوب و درگیری ایران را فرا گرفته و ارتش از هم پاشیده و منحل ،شده پس میتوان ایران را در مدت کوتاهی تصرف کرد که این تصور بزرگترین اشتباهی بود که صدام مرتکب آن شد مر العلی سپس می افزاید
فصل سوم بررسی دیدگاههای گوناگون دربارهی دلایل و اهداف عراق در حمله به ایران
۱۳۵
صدام حسین هنگام تصمیم گیری درباره سیاستهای کلان و راهبردی دولت یا کسی مشورت نمیکرد و در صورت مشورت کردن با دیگران به رهنمودهای آنان بی توجه بود چراکه در نهایت او بود که تصمیم
می گرفت ٥
با تأمل در آنچه گفته شد میتوان با قاطعیت گفت که بر پایه ی سطح تحلیل ،فردی ویژگیهای فردی شخصیت صدام حسین کینه توزی و قدرت طلبی) یکی از علل وقوع جنگ عراق علیه ایران بوده است.
ب سطح تحلیل ملی
اگر بخواهیم اهداف حکومت عراق را از حمله به ،ایران در سطح تحلیل ملی بررسی کنیم میتوان چند هدف عمده عراق را که در قالب این سطح از تحلیل می گنجند برشمرد
۱ توسعه طلبی ارضی
حاکمیت مطلق بر اروندرود؛ تصرف بخشهایی از سرزمین ایران جداسازی جزایر سه گانه ی تنب کوچک و تنب بزرگ و ابوموسی از قلمرو ایران و سپردن آنها به امارات از اهداف ملی عراق در آن مقطع زمانی بوده است.
. حاکمیت مطلق بر اروندرود
رهبران عراق بارها اعلام کرده بودند که قصد دارند حاکمیت مطلق بر اروندرود را به دست بگیرند وزیر امور خارجه عراق در نامه یی به دبیر کل سازمان ملل متحد در ۲۱ سپتامبر ۱۹۸۰ ، تصریح کرده بود که دولت عراق در نظر دارد به
موضع قبل از سال ۱۹۷۵ بازگردد و حاکمیت کامل اروند را در دست گیرد. صدام حسین نیز در سخنان خود در جلسه ی فوق العاده ى مجلس ملی
۱۳۶ تجزیه و تحلیل استراتژی نظامی عراق در جنگ با ایران
عراق در ۱۷ سپتامبر ۱۹۸۰ در این باره گفته بود
من در برابر شما اعلام میکنم که موافقت نامهی ۶ مارس ۱۹۷۵ از نظر ما کان لم یکن تلقی میشود بنابراین وضعیت حقوقی شط العرب [اروندرود] باید به وضع قبل از مارس ۱۹۷۵ برگردد. این رودخانه با تمام حقوقی که از حاکمیت مطلق عراق بر آن ناشی میشود جزء تمامیت عربی عراق است
همان طور که در سراسر تاریخ در نام و در واقعیت چنین بوده است. سپس عراق برای بازگرداندن وضعیت حقوقی اروندرود به دوره ی پیش از انعقاد عهدنامه ی مرزی و حسن همجواری با ایران در سال ۱۹۷۵ اقداماتی انجام داد از جمله این که به کارکنان بندری و کشتیرانی خود در داخل و خارج ابلاغ کرد که همه امور مربوط به راهنمایی کشتی ها صدور اجازه ی حرکت آنها و دریافت عوارض بندری را میباید فقط عراقیها انجام دهند دولت عراق برای داشتن تسلط و حاکمیت مطلق بر اروندرود ناگزیر بود دو طرف ساحل آن را در اختیار گیرد تا این آبراه بخشی از قلمرو داخلی اش شود. اشغال خرمشهر و محاصره ی آبادان به همین منظور انجام شد اما با عملیاتهای موفقیت آمیز ایران در شکستن محاصره ی آبادان و آزادی خرمشهر کاملاً آشکار شد که عراق در رسیدن به این هدف خود ناکام شده است.
تصرف بخشهایی از اراضی ایران
از این واقعیت نباید غافل شد که توسعه طلبیهای سران عراق فقط منحصر به ادعای حاکمیت این کشور بر اروندرود ،نبود بلکه آنها به مناطقی از سرزمین ایران نزدیک مرزهای شمالی بین دو کشور نیز چشم طمع دوخته بودند. دولت عراق زمینهایی را که ادعا میکرد طبق موافقت نامه ی ۱۹۷۵ الجزایر باید به عراق واگذار میشد با هجوم نظامی اشغال کرد پس از اشغال آن مناطق سيف سعد زین القوس و (میمک ژنرال عدنان خير الله وزیر دفاع وقت عراق در ۱۹ شهریور
تا صفحه 136
؛ بعد از به یکباره با هجوم همه جانبه ارتش بعث عراق به نیابت از غرب و شرق و تمامی دشمنان انسانیت و اسلام واقع میشود.
مردمی ترین و مقدس ترین دفاع جبهه حق علیه باطل در سرتاسرکشور شکل میگیرد و در این راه عزیزترین افراد خون پاکشان را اهدا و کشور و انقلاب را بیمه و تضمین بخشیدند . اصفهان نقش بی بدیلی بخود میگیرد و دراین میان اقوام فشارکی نقش برجسته وممتازی داشتند.
///////////
حمله سنگین عراق به ایران قبل از انقلاب +تصاویر مجروحان
بهمن ۱۳۵۲ مرز ایران و عراق شاهد درگیری نظامی بین دو کشور بود.
به گزارش اطلاعات آنلاین، رسانهها در ۲۲ و ۲۳ بهمن ۱۳۵۲ اخباری از درگیری شدید نیروهای نظامی ایران و عراق در نقاط مرزی دو کشور منتشر کردند. در حالی روابط ایران و عراق در زمان ریاست جمهوری ژنرال احمد حسن البکر در شرایط خوبی قرار نداشت، نیروهای عراقی مناطقی از ایران را زیر آتش خود قرار داده و از مرزهای استان ایلام به سرزمینهای ایران وارد شدند. در این حملات ۴۱ سرباز ایرانی شهید و ۸۱ نفر مجروح شدند. ارتش ایران با صدور اعلامیهای از پاسخ شدید به حمله نظامی عراق گزارش داد. روزنامه اطلاعات نیم قرن پیش گزارشات مصوری از وضعیت جنگی مرز ایران و عراق منتشر کرد. خلاصهای از این گزارشها را بخوانید و عکسهای مناطق مرزی و مجروحان را تماشا کنید.
دستگاه تبلیغاتی صدام تبلیغات وسیعی برای فریب افکار مردم عراق، و کشورهای عربی به راه انداخته بود و به منظور جلب حمایت آنان، جنگ تحمیلی را جنگ عرب با فارس قلمداد میکرد و یادآور جنگ قادسیه میشد.
به گزارش ایسنا، با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، صدام حسین با تصور اینکه با رفتن شاه جای او را در خلیج فارس پر میکند و میتواند نقش رهبری اعراب را بازی کند، از همان روزهای اول پیروزی انقلاب اسلامی چندین بار به تحرکات مرزی دست زد تا بهانه و انگیزه لازم را برای را برای حمله به ایران به دست آورد.
اولین تحرکات
اولین حرکت عراق از تاریخ ۱۳ فروردین ۱۳۵۸ شروع شد. در این روز، شهر مهران مورد حمله هوایی عراق قرار گرفت و روز بعد، یک گروه از ارتش عراق به شهر قصر شیرین حمله کردند. در ۱۸ فروردین ۱۳۵۸ تاسیسات نفتی مهران نیز مورد حمله عراق قرار گرفت.
در بیست و چهارم خرداد ۱۳۵۸، نیروی هوایی عراق پاسگاه های مرزی انجیره، نی خزر و هلاله را در غرب و جنوب کشور بمباران کرد. در چهاردهم آبان ۱۳۵۸، کنسولگری ایران در بصره اشغال و دو دیپلمات آن نیز بازداشت شدندکه مردم کرمانشاه بلافاصله به تلافی این عمل کنسولگری عراق در این شهر را اشغال کردند. در چهاردهم آذر ۱۳۵۸، یک گردان عراقی به پایگاه مرزی ایران در منطقه امیرآباد تجاوز و این پایگاه را تصرف کردند که مردم خرمشهر نیز به تلافی، مدرسه عراقی را اشغال و معلم های آن را دستگیر کردند.
در هشتم خرداد ۱۳۵۹، عراق بار دیگر به شهر ((مهران)) حمله هوایی و توپخانه ای کرد. در این حمله ۱۲ تن از هم میهننان عزیز به شهادت رسیدند و ۳۶ تن نیز زخمی شدند و این در حالی بود که همه آنها غیر نظامی بودند. در ۱۲ شهریور ۱۳۵۹، مهران بار دیگر مورد حملات موشکی قرار گرفت که در این حمله نیز دو نفر شهید و پنج تن زخمی شدند.
تحرکات عراق، به خصوص تحرکات هوایی آنها در این ماه شدت گرفته بود و این دو عامل داشت؛ اول اینکه نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران به تازگی از گرفتاری یک کودتای نافرجام رهایی یافته بود و دوم اینکه نیروی هوایی ایران در این زمان درگیر عملیات دفع توطئه اشرار و ضد انقلاب در کردستان بود.
عراق که موقعیت را مناسب دیده بود، بارها حریم هوایی ایران را نقض می کرد و دست به عملیات شناسایی هوایی در خاک ایران می زد. همزمان شهرهای مرزی ایران از جمله پیرانشهر، پاوه، سردشت، دهلران، قصرشیرین، نفت شهر و موسیان را نیز مورد حملات پراکنده قرار می داد.
دستگاه تبلیغاتی صدام در این زمان، تبلیغات وسیعی برای فریب افکار مردم عراق، و کشورهای عربی به راه انداخته بود و به منظور جلب حمایت آنان، این جنگ را جنگ عرب با فارس قلمداد میکرد و یادآور جنگ قادسیه میشد. آنها صدام را سردار قادسیه دوم می نامیدند.
نخستین درگیرهای هوایی آغاز میشود
نیروی هوایی که وظیفه محافظت از مرزهای هوایی ایران را به عهده داشت، از اوایل شهریور ماه با توجه به وضعیت بحرانی مرزها، گشت های هوایی خود را بیشتر کرد و به نیروی هوایی عراق هم اخطار نمود که حریم هوایی ایران را نقض نکنند که با توجه به اهداف عراق، کارساز نبود.
سرانجام بعد از حمله ۱۲ شهریور عراق به مهران، دستوری مبنی بر رهگیری و شکار هواپیماهای دشمن که وارد مرز ایران میشوند، صادر شد.مطابق با همین دستور تا شروع رسمی جنگ حداقل سه درگیری هوایی در داخل مرزهای ایران رخ داد که هر سه بار با پیروزی تیزپروازان نیروی هوایی ایران همراه بود.
در تاریخ ۲۷ شهریور سال ۱۳۵۹ نیز یک فروند هواپیمای شکاری نیروی هوایی مورد هدف قرار گرفت و خلبان آن سروان حسین لشگری بود که به اسارت درآمد. او مدت ۱۸ سال در چنگال بعثیون گرفتار بود و سرانجام در سال ۱۳۷۷ آزاد شد. وی به دلیل استقامت و خدمات خود با فرمان فرماندهی معظم کل قوا، به سرتیپی ارتقاء درجه یافت و متاسفانه به دلیل صدمات و جراحات وارده در زمان اسارت، در سال ۱۳۸۸ به شهادت رسید.
عراق از زمین و هوا به ایران حمله کرد
صدام حسین در ۲۶ شهریور ۱۳۵۹ در مجلس ملی عراق قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر را به صورت یک جانبه لغو و آن را در جلو دوربین تلویزیون پاره کرد. عراق نقشه خود را عملی و در ساعت ۱۳:۴۵ روز ۳۱ شهریور، تجاوز هوایی و زمینی خود را آغاز کرد و ۱۰ مرکز مهم نظامی ایران را توسط جنگندهای بمب افکن خود بمباران نمود. همزما ن با حمله هوایی، با ۱۲ لشکر زرهی و مکانیزه نیز از راه زمین به ایران حمله ور شد. نیروی هوایی ایران با توجه به مطالب ذکر شده و همچنین تغییراتی که به موجب انقلاب در ان بوجود آمده بود، درگیر نبردی شده بود که اصلا انتظار آن را نداشت.
منبع:مجله صف، شماره ۳۵۹.
////////////////////////////////////////
طبیعی حفاظتشده در ایران را در انبار بارگذاری کنید تا به ویکیپدیا کمک کرده و طبیعت زیبای ایران را به جهانیان نشان دهید!
فهرست
بخش آغازین
پیشزمینه
وقایع
پیامدها
منابع
درگیریهای ۱۹۷۵–۱۹۷۴ اروندرود
مقاله
بحث
خواندن
ویرایش
نمایش تاریخچه
ابزارها
ظاهر
متن
کوچک
استاندارد
بزرگ
عرض
استاندارد
پهن
رنگ
خودکار
روشن
تیره
درگیریهای ۷۵–۱۹۷۴ اروندرود
بخشی از جنگ سرد و درگیریهای اروندرود و جنگ دوم کردها و عراق
تاریخ مارس ۱۹۷۴ – مارس ۱۹۷۵
(۱ سال)
موقعیت
اروندرود
نتایج
پیروزی ایران[۳]
عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر[۴]
عراق نیمی از اروندرود را به ایران واگذار کرد.[۵]
دولت فدرال عراق کنترل کامل بر مناطق اکثریت کردنشین را بازگرداند.[۶]
تنش میان ایران و عراق در سال ۱۹۸۰ به جنگ تمامعیاری تبدیل شد.[۵]
تغییرات
قلمرو
پس از قرارداد شرق اروند رود و ۸۸ کیلومتر مربع از خاک عراق به ایران ضمیمه میشود.
ایران کنترل اروندرود در امتداد مرز ایران–عراق را تحکیم کرد.[۷]
طرفهای درگیر
ایران پهلوی ایالات متحده آمریکا[۱][۲]
اسرائیل
حزب دموکرات کردستان (عراق) عراق بعثی اتحاد جماهیر شوروی
فرماندهان و رهبران
محمدرضا پهلوی
(شاه ایران) صدام حسین
(معاون رئیسجمهور عراق)
قوا
۵۰٬۰۰۰ ارتش نامنظم[۸]
~۱۰۰ هواگرد (دستکم)
۹۰٬۰۰۰ سرباز[۸]
۱٬۲۰۰ تانک خودرو زرهپوش رزمی[۸]
۲۰۰ هواگرد[۸]
تلفات و خسارات
۱٬۰۰۰+ کشته یا زخمی (روی هم)[۹]
درگیریهای ۷۵–۱۹۷۴ اروندرود اشاره به بنبست ایران و عراق در مورد رودخانه اروندرود در اواسط دهه ۱۹۷۰ دارد. درگیریها منجر به کشته شدن ۱۰۰۰ نفر شد. این مهمترین اختلاف نظر در مورد آبراه اروندرود در دوران مدرن، قبل از جنگ ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰ بود.
پیشزمینه
ایران خط مرزی تعیین شده در پیمان بریتانیا و عثمانی نوامبر ۱۹۱۳ را رد کرد چرا که میخواست مرز تا نقطه تالوگ، یعنی عمیقترین نقطهٔ قابل کشتیرانی در کانال گسترش یابد. پادشاهی عراق با تشویق بریتانیا، در سال ۱۹۳۴ و در جامعه ملل از ایران شکایت کرد، اما اختلاف آنها برطرف نشد. سرانجام در سال ۱۹۳۷ ایران و عراق اولین پیمان مرزی خود را امضا کردند. بر اساس این قرارداد مرز دو کشور در امتداد ساحل شرقی رودخانه بود اما یک قسمت لنگرگاهی چهار مایلی در کنار آبادان به ایران اختصاص داده شده و در این قسمت خط تالوگ مرز دو کشور را مشخص میکرد. ایران بلافاصله پس از کودتای بعثیها در سال ۱۹۶۹، هیاتی را به جمهوری عراق اعزام کرد و هنگامی که عراق از ادامه مذاکرات پیرامون یک معاهده جدید امتناع ورزید، پیمان ۱۹۳۷ توسط ایران ملغی شد. ابطال معاهده ۱۹۳۷ توسط ایران باعث آغاز دورهای از تنشهای شدید بین عراق و ایران شد که تا توافقنامه ۱۹۷۵ الجزایر ادامه داشت.[۱۰]
وقایع
از مارس ۱۹۷۴ تا مارس ۱۹۷۵، چندین درگیری مرزی بین ایران و عراق بر سر پشتیبانی ایران از کردهای عراق رخ داد.[۱۱][۱۲] در سال ۱۹۷۵، عراقیها با استفاده از تانک به ایران حمله کردند، اما ایرانیها آنها را شکست دادند.[۱۳] چندین حمله دیگر صورت گرفت. با این حال، ایران با نیروی هوایی خود به راحتی عراقیها را شکست داد. در جریان درگیریهای ۷۵–۱۹۷۴ منطقه اروند رود، حدود ۱۰۰۰ نفر جان باختند.[۱۴]
در نتیجه، عراق تصمیم گرفت که جنگ را ادامه ندهد، و در عوض تصمیم گرفت برای پایان دادن به شورش کردها، امتیازاتی را به تهران اعطا کند.[۱۱][۱۲] در توافقنامه ۱۹۷۵ الجزایر، عراق در ازای روابط عادی با ایران، امتیازات سرزمینی – از جمله آبراه اروند رود – را به ایران اعطا کرد.[۱۱] در ازای اینکه عراق قبول کرد تا مرز بر اساس خط تالوگ مشخص شود ایران نیز تعهد کرد تا به حمایت خود از چریکهای کرد پایان دهد.[۱۱][۱۵][۱۶]
پیامدها
در مارس ۱۹۷۵، عراق توافقنامه الجزایر را امضا کرد که در آن خط تالوگ (عمیقترین نقطه رودخانه) به عنوان مرز رسمی به رسمیت شناخته شد، در عوض ایران به حمایت خود از کردهای عراق پایان داد.[۱۶]
پنج سال بعد، در ۱۷ سپتامبر ۱۹۸۰، عراق به دنبال انقلاب ایران ناگهان قرارداد الجزایر را لغو کرد. صدام حسین ادعا کرد که جمهوری اسلامی ایران از رعایت مفاد قرارداد الجزایر امتناع کردهاست و بنابراین عراق توافقنامه را باطل میداند. پنج روز بعد، ارتش عراق از مرز عبور کرد.[۱۷]
منابع